چرا عفاف و حجاب را نشانه عقب ماندگی می دانند؟ روایت تأمل برانگیز شهید مطهری
به گزارش عطر حرم، چرا در نگاه برخی افراد، پایبندی به عفاف و تقوا با کهنه اندیشی و دوری از دنیای مدرن گره خورده است؟ شهید مرتضی مطهری سال ها پیش به تفکری اشاره کرده بود که با برچسب زدن به ارزش های اخلاقی، آنها را متعلق به گذشته معرفی می کند. وی در یکی از خطابه های خود، در رابطه با نتایج این نگرش اخطار می دهد؛ دیدگاهی که به باور او، می تواند مرز میان نوگرایی و فاصله گرفتن از اصول اخلاقی را مخدوش کند.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تحولات اجتماعی و پیشرفت های زندگی بشر، همواره شیوه زیستن، ابزارها و مناسبات انسانی را دستخوش تغییر کرده اند؛ اما آیا می توان از این تغییرات نتیجه گرفت که اصول اخلاقی هم با گذشت زمان اعتبار خودرا از دست می دهند؟
تغییر سبک زندگی به معنای تغییر اصول اخلاقی نیست
بنابر روایت حوزه، استاد شهید مرتضی مطهری در آثار اخلاقی خود، این پرسش را از زاویه ای انتقادی بررسی می کند و یکی از زمینه های کم توجهی به ارزش های اخلاقی و آداب مذهبی را در گسترش این تصور می بیند که هر آن چه در گذشته معتبر بوده، الزاماً در دنیای امروز کارآمدی ندارد.
او در کتاب «خطابه های اخلاقی» ضمن اشاره به این نگرش می نویسد:
«یکی از افکار غلطی که در عصر ما روی دلایل اجتماعیِ بخصوص در مغزها رخنه کرده و عده بسیاری را نسبت به رعایت اصول اخلاقی و سنن و آداب مذهبی لاقید کرده است، اینست که همه چیز در تغیر است و هر چیزی برای مدت موقتی صحیح و معتبر و قابل استفاده می باشد و با گذشت زمان کهنه و فرسوده و غیرقابل استفاده می شود...»
این عبارت، محور اصلی نقد مطهری را روشن می کند: تغییر و تحول در زندگی اجتماعی، لزوماً به معنای زوال اعتبار همه ارزش های پیشین نیست. از نگاه او، تعمیم شتاب زده اصل تغییر به حوزه اخلاق می تواند به تضعیف پایبندی به اصولی منجر شود که افراد، بر مبنای باورهای دینی و اخلاقی خود، به منظور زندگی شان برگزیده اند.
چگونه عفاف و تقوا به نشانه عقب ماندگی تبدیل می شوند؟
مطهری در ادامه، به روشی اشاره می کند که در آن، برای تأثیرگذاری بر نگرش زنان نسبت به ارزش های اخلاقی، از مفهوم روشنفکری و امروزی بودن استفاده می شود. او باور دارد هنگامی که پایبندی به عفت و تقوا با کهنگی و خرافه پیوند داده شود، ممکنست فرد تحت تاثیر این داوری اجتماعی، ارزش های پیشین خودرا کنار بگذارد.
او در این زمینه می نویسد:
«برای فریب دادن یک زن فی المثل، چه از این طریق بهتر که به او بگویند که اصول عفت و تقوا جزو خرافات است و کهنه شده و تو که روشنفکر و امروزی هستی نباید پایبند این حرف های کهنه و پوسیده باشی.»
این بخش از سخنان مطهری، نقد او به استفاده از برچسب هایی مانند «کهنه» و «پوسیده» برای زیر سؤال بردن ارزش های اخلاقی را نشان میدهد. در این چارچوب، مساله فقط تغییر رفتار نیست؛ بلکه نوعی داوری در رابطه با هویت فرد هم مطرح می شود؛ داوری ای که در آن، فاصله گرفتن از سنت های اخلاقی بعنوان نشانه پیشرفت و پایبندی به آنها بعنوان نشانه عقب ماندگی معرفی می شود.
نگاه مطهری به نسبت نوگرایی و ارزش های دینی
از خلال این سخنان می توان دریافت که مطهری میان تحول در شیوه های زندگی و کنار گذاشتن شتاب زده اصول اخلاقی تمایز قائل است. در این نگاه، جدید بودن یک اندیشه یا رفتار، به تنهایی دلیل بر درستی آن نیست؛ همانطور که قدمت یک ارزش هم به خودی خود نمی تواند معیار کافی برای رد یا پذیرش آن باشد.
بر این اساس، بحث عفاف و تقوا در اندیشه او صرفا به یک رفتار فردی محدود نمی گردد، بلکه با پرسشی گسترده تر در رابطه با معیارهای داوری اخلاقی در جامعه ارتباط پیدا می کند: آیا ارزش ها باید صرفا بر مبنای تغییر سلیقه ها و معیارهای رایج هر دوره سنجیده شوند یا برای ارزیابی آنها باید به مبانی اخلاقی و فکری مشخصی رجوع کرد؟
سخنان مطهری در این مورد، بازتاب دهنده دیدگاه دینی او در رابطه با جایگاه عفاف و تقواست؛ دیدگاهی که در آن، نوگرایی به معنای کنار گذاشتن خودکار ارزش های اخلاقی تلقی نمی شود.
منبع:
استاد شهید مرتضی مطهری، خطابه های اخلاقی، جلد اول، صفحه ۱۵۳.
منبع: atreharam.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان عطرحرم در مورد این مطلب