زن قلب تپنده خانواده در نگاه اسلام چرا آینده جامعه از خانه آغاز می شود؟
به گزارش عطر حرم، خانواده در نگاه اسلام تنها محل زندگی مشترک زن و مرد نیست؛ اولین مدرسه ای است که شخصیت، باورها و ارزش های انسان در آن شکل می گیرد. در این بین، زن و بخصوص مادر، نقشی تعیین کننده در ایجاد آرامش، تربیت فرزندان، انتقال ارزش ها و ایجاد آینده جامعه دارد؛ نقشی که از دید آموزه های اسلامی، می تواند سرنوشت یک نسل و حتی مسیر یک جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، خانواده از دیر باز یکی از طبیعی ترین و اساسی ترین ارکان جوامع انسانی بوده است؛ نهادی که هم با ضرورتهای زندگی اجتماعی و هم با فطرت و سرشت انسان هماهنگی دارد. اهمیت خانواده تا آنجاست که از آن به عنوان اولین مدرسه زندگی و مهم ترین بستر تربیت انسان یاد می شود؛ نهادی که فرهنگ و تمدن را به نسل های بعد منتقل می کند، ارزش ها و فضایل اخلاقی و انسانی را آموزش می دهد، زمینه رشد و تعالی افراد را فراهم می سازد و در ایجاد الگوهای رفتاری و تعیین سرنوشت انسان ها نقش دارد. به بیان دیگر، سلامت یا صدمه خانواده می تواند بطور مستقیم بر سعادت یا شقاوت یک جامعه اثر بگذارد.
بنابر روایت نشر معارف اهل بیت(ع) در نظام ارزشی اسلام، خانواده جایگاهی ویژه و همراه با قداست دارد. در این چارچوب، زنان در محیط خانواده عهده دار بخش مهمی از مدیریت داخلی این نهاد کوچک اجتماعی هستند. تلاش و حضور آنان می تواند زمینه بروز مشکلاتی مانند احساس بی هویتی، ناامنی اجتماعی، نداشتن الگوی مناسب شخصیتی، ترس و اضطراب، بی هدفی و کمبودهای عاطفی را کم کند. شخصیت اعضای خانواده هم تا حد زیادی در همین محیط شکل می گیرد و نقش زن در ایجاد آرامش، لطافت روحی و ایجاد ساختار روانی خانواده قابل توجه است.
از همین منظر، مادران را میتوان مشعل داران عاطفه انسانی در محیط خانواده و حتی در جامعه بزرگ بشری دانست. نقش آنان در پاسداری از ارزش های انسانی و اسلامی، نقشی حساس و سرنوشت ساز است و بدون حضور مادری شایسته و پاک نهاد، پروسه تربیت فرزندان با دشواری های جدی مواجه خواهد شد.
زن علاوه بر برخورداری از جایگاه انسانی و ایفای نقش اجتماعی در جامعه، در محیط خانواده هم وظایف و مسئولیت های مهمی بر عهده دارد. تربیت صحیح فرزندان و صیانت از بنیان انسانی و دینی خانواده، از مهم ترین مسئولیت های زن در جایگاه مادر و همسر بشمار می رود.
۱. مهم ترین نقش زن
امام خمینی(ره) در حوزه جایگاه زن و خانواده دیدگاه های مهمی ارایه کرده اند و بخصوص بر نقش مادر در ایجاد شخصیت کودک و تربیت درست فرزندان برای رسیدن به رشد و سعادت جامعه تاکید فراوان داشته اند.
در بخش های مختلف سخنان و دیدگاه های امام(ره)، بر این نکته تاکید شده است که نقش مادری و همسری زن مسلمان نه تنها با فعالیتهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی او تعارضی ندارد، بلکه این نقش ها نباید در تقابل با یکدیگر قرار گیرند. باتوجه به اهمیت خانواده، ایشان تربیت فرزند را از مهم ترین و اصیل ترین مسئولیت های زنان می دانند؛ چونکه انسان سازی و تربیت صحیح فرزندان از مهم ترین کارکردهای خانواده است و مادر در تحقق این هدف نقش ویژه ای دارد.
نقش مادری از ظرفیتهای طبیعی و فطری زن به حساب می آید و کم اهمیت جلوه دادن یا سرکوب این نقش می تواند نتایج نامطلوب روحی و رفتاری برای مادر، کودک و در نهایت جامعه به همراه داشته باشد. بر همین اساس، ایفای این نقش بزرگ انسانی و الهی از جانب زنان، از یک سو نیازمند پیوند دادن تعلیم و تربیت و ایمان فرزندان با تهذیب نفس و اصلاح اخلاق در محیط خانواده است و از طرفی، به مسئولیت پذیری زن مسلمان در مقابل مسایل و نیازهای اجتماعی جامعه اسلامی ارتباط دارد.
با مراجعه به آموزه های دینی و تعالیمی که از قرآن کریم و سخنان ائمه اطهار(ع) به دست ما رسیده است، میتوان دریافت که مادری یکی از مهم ترین و بی بدیل ترین نقش های زنان در خانواده است.
خداوند متعال متناسب با اهمیت این جایگاه و نیازهایی که مادر برای اثرگذاری بر فرزندان دارد، ظرفیتهای ارزشمندی در وجود زن قرار داده است که همچون آنها میتوان به دو توانایی مهم اشاره کرد:
قدرت تحول:
یکی از خصوصیت های مهم مادر، تأثیرگذاری سخن و رفتار او بر فرزندان است. مادر از مسیر عاطفه با فرزند ارتباط برقرار می کند؛ عاطفه ای که یکی از طریق های مهم نفوذ در قلب و روح انسان است. از همین رو، رفتار و سخنان او می تواند تاثیر عمیقی بر فرزندان داشته باشد. در متن حاضر همین طور به این دیدگاه اشاره شده است که روان شناسی جدید تاثیر صدای مادر بر فرزند را خیلی بیشتر از صدای پدر می داند؛ به شکلی که اگر مادر درباره ی نماز، صداقت و درستکاری با فرزند خود صحبت کند، این سخنان می تواند اثرگذاری قابل توجهی بر او داشته باشد.
قدرت تحمل:
توانایی اعجاب آور دیگری که در وجود مادر قرار داده شده، قدرت تحمل و شکیبایی اوست. اگر چنین ظرفیتی وجود نداشت، ادامه نسل بشر با مشکلات جدی مواجه می شد. خداوند که به نیازها و خصوصیت های انسان آگاه است، توان تحمل شرایط دشوار حاملگی را در وجود مادر قرار داده است؛ به شکلی که زن می تواند دشواری های این دوران را تحمل کرده و فرزند خودرا حدود ۹ ماه در وجود خویش پرورش دهد.
۲. زنان و سرنوشت بشریت
با توجه به این موضوع، میتوان گفت خانواده پایه و اساس جامعه انسانی است؛ همان گونه که سلول، واحد بنیادین و سازنده پیکر انسان محسوب می شود. جوامعی که از خصوصیت هایی همچون سربلندی، استقلال، تلاش، ارزش مداری و دانایی برخوردار می باشند، بطور طبیعی نیازمند خانواده هایی با همین خصوصیت ها هستند. خانواده های پویا، مستقل، سخت کوش، ارزش مدار و آگاه هم بدون حضور زنانی برخوردار از این صفات شکل نمی گیرند.
ارتباط میان این عناصر، ارتباطی مستمر، مستقیم و عمیق است؛ از همین رو میتوان گفت سعادت یا شقاوت ملت ها تا حد زیادی با وضعیت خانواده و نقش مادران در تربیت نسل آینده ارتباط دارد.
این حقیقت نشان داده است که زن در خیلی از ابعاد، محور خانواده است؛ خانواده هم محور جامعه بشمار می رود و جامعه در نهایت می تواند مسیر و سرنوشت بشریت را در مقطع تاریخی و جغرافیایی مشخص رقم بزند.
۳. انتظار اسلام از زنان
اسلام در چهارچوب زندگی خانوادگی، وظایف و انتظارات مشخصی برای زن درنظر گرفته است که همچون مهم ترین آنها میتوان به همسرداری شایسته، تربیت صحیح فرزندان و فراهم کردن فضای آرام، محبت آمیز و گرم در خانواده اشاره نمود.
همان گونه که مرد در خانواده مسئولیت سرپرستی و تأمین درآمد را بر عهده دارد، زن هم معمولا مدیریت امور داخلی خانه را انجام می دهد و دراین خصوص مسئولیت های مهمی بر دوش او قرار گرفته است. یکی از ابعاد مهم این مدیریت، برنامه ریزی و تنظیم دخل و خرج خانواده برای تأمین نیازهای اعضای آن است. بدین سبب باآنکه بخش مهمی از تأمین اقتصادی خانواده بر عهده مرد قرار دارد، بخش دیگری از مدیریت اقتصادی خانواده در اختیار زن است.
در نگاه اسلام، همانطور که مرد موظف است برای تأمین زندگی همسر و فرزندان خود تلاش کند و در راستای بهبود وضعیت زندگی آنان گام بردارد، زن هم وظیفه دارد در حفظ و نگهداری اموال همسر امانت دار باشد و در نحوه مصرف و مدیریت هزینه های خانواده، اعتدال و تدبیر را رعایت کند.
بر اساس استدلال های عقلی، نقلی و روایی، در آموزه های اسلامی میتوان حضور فعال و پویا در محیط خانواده را از مهم ترین مسئولیت های زن دانست.
دلیل این امر آن است که خانواده اولین هسته ایجاد جامعه انسانی است و جامعه از مجموعه ای از خانواده ها تشکیل می شود. به همین دلیل، بخش قابل توجهی از نیازهای جامعه از راه خانواده و کارکردهایی که بر عهده آن قرار گرفته، تأمین می شود.
یکی از اساسی ترین نیازهای جامعه، بقای نسل است که در بستر خانواده تحقق پیدا می کند. در کنار آن، خانواده وظایف دیگری مانند فعالیتهای اقتصادی، تعلیم و تربیت و اجتماعی کردن افراد را هم بر عهده دارد. براستی، خانواده به عنوان حلقه واسط میان فرد و جامعه عمل می کند و قبل از آن که فرد بطور مستقیم با گروه ها، نهادها و سازمان های اجتماعی ارتباط برقرار کند، خانواده اهمیت بالای ی در انتقال ارزش های فرهنگی و هنجارهای اجتماعی به او ایفا می کند.
از سوی دیگر، تشکیل خانواده، استمرار زندگی خانوادگی و تحقق اهداف و کارکردهای آن، نیازمند همکاری و همراهی زن و مرد است. با این وجود، در خیلی از موارد، بخشهایی از زندگی خانواده که تاثیر مستقیمی بر نظام اجتماعی و جامعه بزرگ تر دارد، بیشتر از هر چیز تحت تاثیر مادر خانواده قرار می گیرد.
در پروسه اجتماعی شدن انسان هم خانواده جایگاهی خیلی مهم دارد. فرد در خانواده با هنجارهای اجتماعی آشنا می شود، ارزش ها را می آموزد و بتدریج برای حضور در جامعه آماده می شود. ایجاد شخصیت انسان تا حد زیادی نتیجه تعاملات روحی و روانی وی در دوران کودکی است؛ دوره ای که به طور عمده در محیط خانواده سپری می شود.
از آنجایی که کودک در سالهای نخست زندگی معمولا ارتباط گسترده و مستمری با مادر دارد، میتوان به نقش حساس و تعیین کننده مادر در ایجاد شخصیت او و میزان هماهنگی اش با ارزش ها و نظام هنجاری جامعه پی برد.
تعلیم و تربیت اولیه انسان هم غالباً از همین سالهای کودکی شروع می شود و از راه رفتار، گفتار، حرکات، سکنات و شیوه برخورد والدین، بخصوص مادر، شکل می گیرد. حجم ارتباط مادر با کودک در خیلی از خانواده ها سبب می شود تاثیر تربیتی او عمیق و ماندگار باشد؛ به شکلی که آثار تربیتی خانواده گاه حتی در سنین بالاتر هم بازهم در رفتار و شخصیت فرد باقی می ماند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان عطرحرم در مورد این مطلب