سلاح پنهان قرآن برای شکست دشمنی با بدی دیگران چطور برخورد کنیم؟
به گزارش عطر حرم، وقتی با توهین، بی مهری یا بدرفتاری رو به رو می شویم، انتقام و مقابله به مثل شاید اولین واکنشمان باشد؛ اما قرآن کریم در آیه ۳۴ سوره فصلت، راهی متفاوت پیش روی انسان می گذارد؛ راهی که به جای شعله ورکردن اختلاف ها، بر پاسخ دادن به بدی با بهترین شیوه نیکی تاکید دارد و می تواند زمینه ساز کاهش کینه و تبدیل دشمنی به دوستی شود.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در برخورد با بدرفتاری دیگران، خشم و انتقام اغلب اولین واکنش هایی هستند که به ذهن می رسند؛ اما قرآن کریم راهی متفاوت برای عبور از چرخه خصومت معرفی می کند: پاسخ دادن به بدی با نیکی. آیه ۳۴ سوره فصلت، با تکیه بر برتری نیکی بر بدی، انسان را به رفتاری دعوت می کند که می تواند از شدت اختلاف ها کم کند و حتی زمینه تبدیل دشمنی به دوستی را فراهم سازد.
وقتی فردی به ما توهین می کند، حقمان را نادیده می گیرد یا رفتاری نادرست با ما دارد، به طور معمول مقابله به مثل، خشم یا قطع رابطه به ذهنمان می رسد. بااین حال، قرآن کریم در آیه ۳۴ سوره فصلت، راهکاری متفاوت برای مواجهه با چنین موقعیت هایی عرضه می دهد؛ راهکاری که بر پاسخ دادن به بدی با بهترین شکل نیکی استوار است.
در این آیه می خوانیم: «وَ لَا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّیِّئَةُ»؛ یعنی نیکی و بدی یکسان نیستند. سپس قرآن فرمان می دهد: «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ»؛ بدی را با آن چه بهتر است، دفع کن. این آموزه، فراتر از یک سفارش اخلاقی، می تواند بعنوان الگویی برای مدیریت اختلاف ها و کاهش تنش در روابط انسانی مورد توجه قرار گیرد.
نیکی و بدی در یک جایگاه نیستند
نخستین نکته قابل توجه در این آیه، عبارت «لَا تَسْتَوِی» است؛ تعبیری که بر یکسان نبودن نیکی و بدی تاکید دارد. در نگاه نخست، امکان دارد پاسخ دادن به رفتار نادرست دیگران با همان شیوه، واکنشی طبیعی و حتی نوعی دفاع از خود به نظر برسد؛ اما قرآن انسان را به انتخاب مسیری متفاوت فرامی خواند.
بر اساس این آموزه، فرد نباید اجازه دهد رفتار نادرست دیگران، شیوه برخورد و تصمیم های وی را تعیین کند. پاسخ دادن به بدی با نیکی، به معنای نادیده گرفتن خطا یا تأیید رفتار نادرست نیست؛ بلکه تلاشی برای رهایی از چرخه انتقام و حفظ کرامت انسانی است.
دفع بدی، نه تشدید درگیری
واژه «ادْفَعْ» در این آیه هم حامل معنایی مهم می باشد. قرآن به جای دعوت به حمله و مقابله مستقیم، بر دفع بدی تاکید می کند؛ یعنی هدف، مهار خصومت و پیشگیری از گسترش آنست، نه لزوماً صدمه رساندن به فرد مقابل.
از این منظر، انتخاب واکنشی سنجیده به جای پاسخ شتاب زده می تواند مسیر یک اختلاف را تغییر دهد. هنگامی که فرد در مقابل توهین یا رفتار نامناسب، خشم خویش را مدیریت می کند و به جای تشدید تنش، راهی سازنده برمی گزیند، احتمال ادامه درگیری کاهش پیدا می کند و فرصت بیشتری برای گفت و گو و حل مساله ایجاد می شود.
این رویکرد با برخی اصول مطرح در روان شناسی اجتماعی، همچون مدیریت تعارض، تنظیم هیجان و ارتباط سازنده هم هم راستاست؛ هرچند تاثیر چنین رفتاری به شرایط، نوع رابطه و واکنش طرف مقابل بستگی دارد.
چرا قرآن بر «بهترین شیوه» تاکید می کند؟
بخش دیگری از آیه، عبارت «بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» است؛ یعنی بدی را با بهترین شیوه دفع کن. این تعبیر نشان میدهد که صرفا انجام یک رفتار خوب کافی نیست، بلکه چگونگی، زمان و انگیزه آن هم اهمیت دارد.
نیکی زمانی می تواند در پایین آوردن خصومت مؤثر باشد که آگاهانه، سنجیده و متناسب با موقعیت انتخاب گردد. یک برخورد محترمانه، سخنی آرام، گذشت در یک اختلاف جزئی یا کمک کردن در موقعیتی مناسب، گاهی می تواند فضایی متفاوت در رابطه ایجاد نماید.
البته پاسخ دادن به بدی با نیکی به معنای پذیرش تحقیر، چشم پوشی از حقوق فردی یا تحمل صدمه های مستمر نیست. گاهی حفظ احترام متقابل، تعیین مرزهای روشن و پیگیری عادلانه حقوق هم ضروری می باشد. نیکی در این چارچوب، انتخابی آگاهانه برای پیشگیری از گسترش بدی است، نه تسلیم شدن در مقابل آن.
چگونه دشمنی به دوستی تبدیل می شود؟
قرآن کریم در ادامه آیه ۳۴ سوره فصلت می فرماید: «فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَدَاوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ»؛ در این صورت، کسی که میان تو و او دشمنی وجود داشت، گویی دوستی نزدیک و صمیمی می شود.
این بخش از آیه به یکی از مهم ترین نتایج احتمالی رفتار نیک اشاره دارد: تغییر فضای رابطه و فراهم شدن زمینه آشتی. هنگامی که فرد انتظار مقابله به مثل دارد، اما با رفتاری متفاوت و محترمانه مواجه می شود، امکان دارد در برداشت خود از سوی مقابل تجدیدنظر کند. چنین واکنشی می تواند از شدت خصومت کم کند و راه را برای بازسازی اعتماد هموار سازد.
بااین حال، تبدیل دشمنی به دوستی همواره فوری یا تضمین شده نیست؛ چونکه روابط انسانی پیچیدگی های خاص خویش را دارند. پیام آیه، دعوت به انتخاب بهترین شیوه برخورد است؛ نگاهی که می تواند زمینه اصلاح رابطه را فراهم آورد، حتی اگر نتیجه نهائی به تصمیم و رفتار طرف مقابل هم وابسته باشد.
از روابط خانوادگی تا اختلاف های اجتماعی
کاربرد این آموزه قرآنی به روابط فردی محدود نمی گردد. در زندگی روزمره، اختلاف های خانوادگی، سوءتفاهم میان دوستان و تنش های محیط کار همچون موقعیت هایی هستند که واکنش افراد می تواند در تشدید یا کاهش آنها نقش داشته باشد.
در چنین شرایطی، گاهی یک گفت و گوی آرام، پرهیز از پاسخ توهین آمیز، شنیدن دیدگاه طرف مقابل یا انجام یک رفتار محبت آمیز می تواند از گسترش اختلاف جلوگیری نماید. این اقدامات به معنای انکار مشکل نیستند، بلکه مجالی برای حل مساله بدون افزایش تنش فراهم می کنند.
در سطح اجتماعی هم این اصل می تواند مورد توجه قرار گیرد. اختلاف های خانوادگی، منازعات قومی و تنش های سیاسی، هرکدام به عوامل و راهکارهای گوناگونی نیاز دارند؛ اما ترویج احترام متقابل، پرهیز از انتقام جویی و کوشش برای گفت و گو می تواند به کاهش قسمتی از تنش ها کمک نماید.
سلاحی پنهان برای رویارویی با بدی
پیام آیه ۳۴ سوره فصلت این است که انسان در مقابل بدی دیگران، تنها با دو انتخابِ انتقام یا تسلیم مواجه نیست. راه سومی هم وجود دارد: پاسخ دادن به روشی بهتر، همراه با حفظ کرامت و رعایت حدود و حقوق فردی.
نیکی در چنین نگاهی، نشانه ضعف نیست؛ بلکه تصمیمی آگاهانه برای پیشگیری از تداوم خصومت است. شاید نتوان رفتار همه افراد را تغییر داد، اما می توان برگزید که بدی دیگران بهانه ای برای تکرار همان رفتار نباشد.
از این منظر، عمل به آموزه قرآنیِ «ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» می تواند از روابط نزدیک آغاز شود و به فرهنگ عمومی جامعه راه پیدا کند؛ فرهنگی که در آن، به جای گسترش کینه و مقابله به مثل، برای اصلاح روابط، کاهش تنش و ساختن فضایی سرشار از احترام و همدلی تلاش می شود.
منبع: فارس
منبع: atreharam.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان عطرحرم در مورد این مطلب