از جانشینی تا حوادث دوران خلفا نقد داستانهای تاریخی ابن حبان
عطر حرم: نشست نقد و بررسی سیره ابن حبان با تأکید بر داستانهای مربوط به جانشینی پیامبر(ص)، تحولات دوران خلفا و ضرورت تطبیق گزارشات تاریخی این اثر با دیگر منابع برگزار شد.
به گزارش عطر حرم به نقل از مهر، نشست علمی نقد و بررسی کتاب «سیره پیامبر(ص) و اخبار خلفا»، مشهور به «سیره ابن حبان»، با حضور جمعی از استادان و محققان تاریخ اسلام برگزار شد. در این نشست، ابعاد تاریخی، محتوایی، روش شناختی و ترجمه ای این اثر مورد بحث و بررسی قرار گرفت و منتقدان دیدگاه های خودرا درباره ی خاصیت ها و کاستی های آن مطرح نمودند.
کتاب «سیره پیامبر(ص) و اخبار خلفا»، اثر محمد بن حبان بُستی (متوفای ۳۵۴ قمری)، از جانب انتشارات دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی انتشار یافته است. نشست نقد و بررسی این اثر، به همت انجمن ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم و با حضور جمعی از استادان و محققان حوزه تاریخ اسلام برگزار شد.
در این نشست، دکتر محمدمهدی تسخیری، دکتر حمیدرضا مطهری و دکتر مهدی فرمانیان به بیان دیدگاه ها و نقدهای خود درباره ی ابعاد مختلف کتاب پرداختند. همین طور دکتر محمود ویسی و دکتر حامد شریعتی نیاسر، اعضاء هیات علمی دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی و مترجمان اثر، ضمن معرفی کتاب، خاصیت های آن و اهمیت تاریخی و محتوایی این اثر را تشریح کردند.
کتاب «سیره پیامبر(ص) و اخبار خلفا» همچون منابع تاریخی در رابطه با سیره پیامبر اسلام(ص) و گزارشهای در ارتباط با دوران خلفاست. انتشار ترجمه فارسی این اثر می تواند زمینه دسترسی گسترده تر محققان و علاقمندان به مطالعات تاریخ اسلام را فراهم آورد. اهمیت این کتاب، افزون بر گزارش حوادث و رویدادهای صدر اسلام، در شیوه روایت و چگونگی بازنمایی شخصیت ها و تحولات تاریخی این دوره نیز قابل بررسی است.
ضرورت بررسی روش تاریخ نگاری و شیوه نقل روایات
یکی از محورهای اصلی مباحث این نشست، ضرورت تبیین روش نویسنده در گزارش و نقل روایات تاریخی و همین طور روشن شدن شیوه مترجمان در برخورد با متن اصلی بود.
منتقدان تاکید کردند که ارزیابی یک اثر تاریخی فقط به انتقال متن از زبان مبدأ به زبان مقصد محدود نمی شود؛ بلکه شناخت فضای تاریخی، توجه به منابع هم عصر، دقت در اصطلاحات و اسامی و آگاهی از اختلاف داستانها نیز در اعتبار و کیفیت غائی ترجمه نقش تعیین کننده ای دارد.
از این منظر، ترجمه منابع تاریخی نیازمند تسلط هم زمان بر زبان، تاریخ و شیوه های تاریخ پژوهی است؛ برای اینکه بی توجهی به زمینه تشکیل گزارش ها و تفاوت داستانهای تاریخی می تواند به انتقال ناقص یا نادقیق مفاهیم منجر شود.
اشکالات ساختاری و ضرورت بازبینی در ویرایش کتاب
بخش دیگری از نقدهای طرح شده به اشکالات شکلی و ساختاری کتاب اختصاص داشت. تعدد مقدمه ها، وجود برخی تکرارها، ناهماهنگی در ارجاعات و پاورقی ها و ضرورت بازبینی در ویرایش ادبی و فنی، همچون مواردی بود که منتقدان به آن اشاره کردند.
همین طور بر لزوم یکدست سازی پاورقی ها، رفع اغلاط نگارشی و افزایش دقت در ترجمه اصطلاحات، اسامی و عناوین تاریخی تاکید شد. به عقیده منتقدان، توجه به این موارد می تواند ضمن پیشرفت کیفیت عرضه اثر، استفاده پژوهشی از آنرا نیز تسهیل نماید.
روایت های تاریخی صدر اسلام، ضرورت تطبیق با منابع دیگر
بخش مهمی از مباحث نشست به محتوای گزارشهای تاریخی کتاب اختصاص داشت. منتقدان برخی داستانهای در ارتباط با حوادث دوران پیامبر اکرم(ص)، مسئله جانشینی، تحولات دوره خلفا و رخدادهای در رابطه با امیرالمؤمنین علی(ع) را نیازمند بررسی و تطبیق بیشتر با دیگر منابع معتبر تاریخی دانستند.
همین طور درباره ی نحوه بازتاب برخی حوادث و شخصیت های اثرگذار صدر اسلام و میزان توجه نویسنده به رویدادهای مهم این دوره، نکاتی عنوان شد که ضرورت بازخوانی انتقادی متن را نشان می داد.
از دیدگاه منتقدان، بررسی این گزارش ها باید با عنایت به دیگر شواهد و منابع تاریخی صورت گیرد تا ضمن شناسایی نقاط قوت و ضعف روایت ها، امکان ارزیابی دقیق تر اعتبار و جایگاه تاریخی آنها فراهم گردد.
جهت گیری های تاریخی نویسنده و بازنمایی اختلافات صدر اسلام
از دیگر موضوع های مورد بحث، جهت گیری های تاریخی نویسنده و چگونگی بازنمایی اختلافات و تحولات صدر اسلام بود.
حاضران بر این نکته تاکید کردند که در ترجمه و انتشار منابع تاریخی، ضمن رعایت امانت در انتقال دیدگاه نویسنده، باید زمینه تاریخی تشکیل داستانها و تفاوت دیدگاه مورخان نیز برای مخاطب روشن شود. چنین نگاهی می تواند امکان ارزیابی، مقایسه و تحلیل علمی گزارش ها را برای محققان فراهم آورد و مانع از آن شود که داستانهای تاریخی بدون توجه به بستر و شرایط تشکیل آنها مورد پذیرش یا داوری قرار گیرند.
تأکید بر نظارت تخصصی تاریخ پژوهان در ترجمه و انتشار آثار
یکی دیگر از محورهای مورد تاکید در این نشست، ضرورت استفاده از نظارت تخصصی تاریخ پژوهان در مراحل ترجمه، ویرایش و آماده سازی آثار تاریخی بود.
به اعتقاد منتقدان، چنین نظارتی می تواند از بروز خطاهای مفهومی و تاریخی پیشگیری کند و به پیشرفت دقت و اعتبار علمی اثر بینجامد. در همین جهت، پیشنهاد شد در بازبینی های احتمالی کتاب، موارد مبهم و اختلافی با رفتن به منابع دیگر بررسی و توضیحات تکمیلی موردنیاز برای آگاهی بیشتر خوانندگان ارایه شود.
منبع: atreharam.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان عطرحرم در مورد این مطلب