قهرهای طولانی، زخم خاموش زندگی مشترک سه راه حل قرآنی برای برگشت آرامش
به گزارش عطر حرم، گاهی یک سکوت طولانی از هزاران جمله تلخ دردناک تر است؛ سکوتی که بدون دعوا و مشاجره شروع می شود، اما کم کم دیوار بی اعتمادی و فاصله عاطفی را میان زن و شوهر بالا می برد. قهرهای بی توضیح و سکوت های تنبیهی می توانند صمیمیت خانواده را فرسوده کنند؛ اما قرآن کریم در سه آیه از سوره نساء، با تکیه بر معاشرت به معروف، میانجیگری و صلح، سه مسیر مهم برای شکستن این سکوت و ترمیم رابطه زوجین پیش روی خانواده ها قرار می دهد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، قهرهای طولانی و سکوت های بی توضیح می توانند بتدریج اعتماد و صمیمیت زوجین را فرسوده کنند. قرآن کریم در سه آیه از سوره نساء، با تاکید بر معاشرت به معروف، میانجیگری و صلح، مسیرهایی برای مدیریت اختلافات خانوادگی و بازگشت به گفت و گو ترسیم می کند.
بنابر روایت ابنا، گاهی در یک زندگی مشترک هیچ مشاجره ای اتفاق نیفتاده است؛ نه صدای بلندی شنیده شده و نه حرف تندی ردوبدل شده، اما یکی از زوجین ناگهان سکوت می کند. جواب سلام کوتاه می شود، گفت وگوها به حداقل می رسد و طرف مقابل نمی داند چه اتفاقی افتاده است.
این سکوت ممکنست ساعت ها یا حتی روزها ادامه پیدا کند؛ سکوتی که در ظاهر آرامش خانه را حفظ نموده، اما در حقیقت می تواند اضطراب، سردرگمی و احساس طردشدگی ایجاد نماید.
در روان شناسی ارتباطات، وقتی سکوت با هدف تنبیه، کنترل یا تحت فشار قرار دادن طرف مقابل به کار گرفته می شود، از آن با عنوان «سکوت تنبیهی» یا یکی از شکل های دیوارکشی عاطفی یاد می کنند.
البته هر سکوتی نشانه قهر یا رفتار صدمه زا نیست. گاهی افراد برای آرام شدن و پیشگیری از تشدید اختلاف به فاصله ای کوتاه نیاز دارند. تفاوت مهم در اینست که آیا فرد برای بازگشت به گفت و گو زمان مشخصی تعیین می کند یا سکوت را به ابزاری برای تنبیه همسر تبدیل می سازد.
ریشه های روان شناختی قهرهای بی توضیح
قهرهای طولانی همیشه از یک اختلاف آشکار آغاز نمی شوند. گاهی فرد ناراحتی، نیاز یا توقعی دارد که نمی تواند آنرا به درستی بیان کند. در چنین شرایطی، به جای گفت و گوی مستقیم، سکوت را انتخاب می کند و انتظار دارد طرف مقابل خودش علت ناراحتی او را کشف کند.
چهار عامل می توانند در تشکیل این رفتار نقش داشته باشند:
۱. احساس طردشدگی عاطفی: فرد تصور می کند به قدر لازم مورد توجه، محبت یا احترام قرار نمی گیرد و با سکوت می کوشد نارضایتی خویش را نشان دهد.
۲. ترس از بیان مستقیم نیازها: برخی افراد نمی توانند خواسته های عاطفی خویش را به زبان بیاورند. بنابراین، به جای گفتن «به توجه بیشتری نیاز دارم»، منتظر می مانند تا همسرشان بدون توضیح متوجه نیاز آنها شود.
۳. دلبستگی اجتنابی و دشواری در برخورد با تعارض: بعضی افراد هنگام بروز اختلاف از گفت و گوی عاطفی فاصله می گیرند و سکوت را راهی برای فرار از تنش انتخاب می کنند.
۴. کوشش برای سنجش میزان علاقه و تعهد همسر: گاهی فرد با قهر کردن می خواهد میزان پیگیری، محبت یا نگرانی طرف مقابل را بسنجد؛ روشی که ممکنست به جای تقویت رابطه، اعتماد متقابل را کم کند.
پژوهش های در رابطه با روابط زوجین و الگوی ارتباطی تقاضا ـ کناره گیری هم نشان می دهند که تکرار چرخه مطالبه، سکوت و عقب نشینی می تواند رضایت از رابطه را تحت تأثیر قرار دهد.
سه راه حل قرآنی برای شکستن دیوار سکوت
قرآن کریم در توصیف زندگی مشترک، بر آرامش، محبت و رفتار شایسته تاکید می کند. سه آیه از سوره نساء هم می توانند مبنایی برای فهم و مدیریت اختلافات خانوادگی باشند.
۱. معاشرت به معروف؛ پایان دادن به رفتارهای صدمه زا
خداوند در آیه ۱۹ سوره نساء می فرماید:
«وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ»
یعنی: با زنان به شایستگی و نیکی رفتار کنید.
این آیه یکی از اصول بنیادین اخلاق در زندگی مشترک را بیان می کند: معاشرت بر مبنای معروف؛ یعنی رفتار شایسته، عادلانه و همراه با احترام.
بر اساس این اصل، زندگی مشترک نباید به میدان تنبیه عاطفی، تحقیر یا محروم کردن یکدیگر از ارتباط تبدیل گردد.
اگر یکی از زوجین از موضوعی ناراحت است، می تواند ناراحتی خویش را بیان کند یا برای آرام شدن مدتی فاصله بگیرد؛ اما استفاده طولانی مدت از سکوت برای آزار دادن یا وادار کردن همسر به تسلیم، با روح معاشرت به معروف سازگار نیست.
مطالعات فقهی درباره ی مفهوم معاشرت به معروف هم بر نقش این اصل در تنظیم حقوق و تکالیف متقابل زوجین تاکید دارند.
۲. حکمیت خانوادگی؛ راهی برای عبور از بن بست اختلاف
قرآن کریم در آیه ۳۵ سوره نساء، هنگام جدی شدن اختلاف میان زن و شوهر، راه حل میانجیگری را مطرح می کند:
«وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَیْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَکَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَکَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ یُرِیدَا إِصْلَاحًا یُوَفِّقِ اللَّهُ بَیْنَهُمَا»
یعنی: اگر از جدایی میان آن دو بیم داشتید، داوری از خانواده شوهر و داوری از خانواده زن برگزینید؛ اگر آن دو قصد اصلاح داشته باشند، خداوند میانشان توافق برقرار می کند.
این آیه نشان داده است که در شرایطی که اختلاف از توان گفت و گوی مستقیم زوجین فراتر می رود، کمک گرفتن از میانجی می تواند راهی برای بازگشت به تفاهم باشد.
در تفسیر نمونه، این سازوکار بعنوان تشکیل محکمه صلح خانوادگی عنوان شده است؛ سازوکاری که هدف آن بررسی ریشه های ناسازگاری و فراهم کردن زمینه اصلاح است.
البته میانجیگری زمانی نتیجه بخش خواهد بود که فرد انتخاب شده بی طرف، مورد اعتماد و علاقه مند به حل مساله باشد؛ نه این که با جانبداری از یکی از طرفین، اختلاف را تشدید کند.
در شرایطی که قهرهای طولانی بارها تکرار شده و تلاشهای مستقیم برای گفت و گو به نتیجه نرسیده است، مراجعه به مشاور خانواده هم می تواند در کنار این رویکرد، راهگشا باشد.
۳. صلح و سازش؛ اولویت قرآن در مقابل روی گردانی
در آیه ۱۲۸ سوره نساء، قرآن کریم درباره ی زنی سخن می گوید که از نشوز یا روی گردانی همسرش نگران است:
«وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا أَنْ یُصْلِحَا بَیْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَیْرٌ»
یعنی: اگر زنی از سرکشی یا روی گردانی شوهرش بیم داشته باشد، گناهی بر آن دو نیست که میان خود صلح و سازش کنند و صلح بهتر است.
این آیه به صورت مشخص درباره ی وضعیت روی گردانی شوهر و امکان توافق میان زوجین سخن می گوید؛ اما تاکید آن بر ارزش صلح، آموزه ای مهم برای مدیریت اختلافات خانوادگی هم به حساب می آید.
صلح در اینجا به مفهوم تحمل تحقیر، نادیده گرفتن حقوق یا پذیرش رفتار ناعادلانه نیست؛ بلکه میتوان آنرا تلاشی آگاهانه برای حفظ رابطه، کاهش تنش و رسیدن به توافقی همراه با احترام متقابل دانست.
گاهی یکی از زوجین باید برای آغاز گفت و گو پیش قدم شود. این پیش قدمی لزوماً به مفهوم پذیرفتن تمام تقصیرها نیست؛ بلکه می تواند نشانه اهمیت دادن به رابطه و تمایل به حل مساله باشد.
سه تمرین عملی برای تبدیل قهر به گفت وگو
در کنار آموزه های قرآنی، چند راه حل ساده ارتباطی می تواند به زوجین کمک نماید تا از چرخه سکوت و دلخوری بیرون بروند.
۱. احساس خویش را بیان کنید، نه این که شخصیت همسر را زیر سؤال ببرید.
به جای جمله هایی مانند «تو اصلاً من را نمی فهمی»، بگویید: «من از این اتفاق ناراحت شدم و احساس می کنم به قدر لازم دیده نمی شوم.»
این شیوه به جای متهم کردن طرف مقابل، امکان فهم متقابل را می افزاید.
۲. قهر را به مکثی موقت و هدفمند تبدیل کنید.
اگر در اوج ناراحتی توان گفت و گو ندارید، به جای سکوت نامحدود، زمان بازگشت به گفت و گو را مشخص کنید.
برای مثال بگویید: «الان خیلی ناراحتم و نمی توانم درست صحبت کنم. یک ساعت زمان می خواهم تا آرام شوم؛ بعد درباره ی مبحث با هم حرف می زنیم.»
تفاوت این رفتار با سکوت تنبیهی در اینست که هدف آن آرام شدن و ادامه گفت وگوست، نه ایجاد اضطراب و احساس گناه در همسر.
۳. در اختلافات تکرارشونده از میانجی کمک بگیرید.
اگر چندین بار برای حل مساله کوشیده اید و همچنان به بن بست می رسید، از مشاور خانواده یا فردی باتجربه، بی طرف و مورد اعتماد کمک بگیرید.
میانجیگری نباید به ابزاری برای فشار آوردن به یکی از زوجین تبدیل شود؛ هدف آن باید شنیده شدن هر دو طرف و پیدا کردن چاره ای منصفانه باشد.
پایان قهرهای طولانی با بازگشت به احترام و گفت وگو
قهرهای طولانی و سکوت های تنبیهی ممکنست در کوتاه مدت احساس قدرت یا کنترل به فرد بدهند، اما در طولانی مدت می توانند صمیمیت و اعتماد را کاهش دهند.
قرآن کریم در سوره نساء سه اصل مهم برای مدیریت اختلافات خانوادگی پیش روی ما قرار می دهد: معاشرت به معروف، حکمیت و میانجیگری، و کوشش برای صلح.
این آموزه ها نشان می دهند که اختلاف در زندگی مشترک لزوماً به مفهوم پایان محبت نیست؛ آن چه اهمیت دارد، شیوه مواجهه با اختلاف است.
شکستن سکوت به مفهوم نادیده گرفتن ناراحتی ها نیست. گاهی یک گفت و گوی صادقانه، یک مکث هدفمند یا کمک گرفتن از فردی بی طرف می تواند آغاز بازسازی رابطه باشد.
زندگی مشترک با نبود اختلاف پایدار نمی ماند؛ با احترام، گفت و گو و تلاش دوطرفه برای حل اختلاف دوام پیدا می کند.
منبع: عطر حرم
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان عطرحرم در مورد این مطلب