راز آفرینش آهن در قرآن چرا عدالت بدون قدرت پایدار نمی ماند؟
به گزارش عطر حرم، عدالت همیشه با سفارش و سخنرانی برقرار نمی گردد، گاهی برای ایستادن مقابل ظلم، باید قدرت داشت. قرآن در سوره حدید بعد از سخن گفتن از «میزان» و برگزاری قسط، از «آهن» و «بَأْسٌ شَدِید» آن سخن می گوید و گویی برای حفظ عدالت، مقاومتی ضروری است که اجازه ندهد قدرت ظلم، میدان را در اختیار بگیرد.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیات ۲۵ تا ۲۹ سوره حدید، در ادامه بحث های این سوره درباره ی نسبت ایمان با عمل، عدالت، جهاد و دنیا، یک منظومه فکری منسجم می سازند، از «قسط» و عدالت اجتماعی شروع می کنند، به نقش قدرت و «حدید» می رسند، سپس تاریخ انبیا و سرنوشت پیروان ادیان را مرور می کنند و در پایان، مسئله فضل الهی و این تصور را که رحمت خدا در انحصار گروهی خاص است، به چالش می کشند.
عدالت فقط یک سفارش اخلاقی نیست
آیه ۲۵ با یکی از مهم ترین اهداف بعثت پیامبران شروع می شود «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ».
بنابر روایت فارس، از نگاه علامه طباطبایی، ارسال پیامبران فقط برای آن نیست که انسان ها مجموعه ای از باورهای ذهنی را قبول کنند بلکه هدف غائی، برپا شدن «قسط» در زندگی انسان هاست.
در این آیه سه ابزار در کنار هم قرار گرفته اند «بیّنات»، «کتاب» و «میزان».
بینات، حجت ها و دلیلهای روشن الهی اند، کتاب، مجموعه معارف و قوانین الهی را در اختیار انسان می گذارد و میزان، معیار سنجش و برقراری حق و عدالت است. بنابراین، جامعه مطلوب قرآنی جامعه ای نیست که فقط اهل عبادت باشد، بلکه جامعه ای است که مناسبات انسانی در آن بر مدار قسط قرار بگیرد.
این نکته مهم می باشد که قرآن نمی گوید پیامبران آمدند تا خودشان عدالت را به جای مردم اجرا کنند، بلکه می گوید «لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» یعنی مردم خودشان برای عدالت قیام کنند. عدالت، زمانی ماندگار می شود که به مطالبه و رفتار عمومی تبدیل گردد.
وقتی عدالت به قدرت نیاز پیدا می کند
اما بلا فاصله بعد از «کتاب» و «میزان»، سخن از «حدید» به میان می آید «وَأَنْزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ».
قرار گرفتن آهن در کنار کتاب و میزان، از نکات قابل تأمل آیه است.
علامه طباطبایی بر این ارتباط توجه می دهد که زندگی اجتماعی انسان تنها با شناخت حق و سفارش به عدالت سامان پیدا نمی کند، در عالم اجتماع نیروهایی وجود دارند که در مقابل حق می ایستند و مانع تحقق عدالت می شوند. از همین رو، قدرت و ابزار دفاع نیز در ساختار جامعه دینی جایگاه پیدا می کند. این گونه است که آهن نازل شد تا انسان مؤمن با آن ابزار دفاع بسازد.
«بَأْسٌ شَدِیدٌ» به قدرت و نیروی بازدارنده آهن اشاره دارد، اما آیه بلا فاصله از «مَنَافِعُ لِلنَّاسِ» سخن می گوید. یعنی قدرت، ذاتاً برای جنگ و خشونت نیست همان چیزی که می تواند در میدان نبرد قدرت به وجود بیاورد، در زندگی انسان نیز ابزار عمران، صنعت و رفع نیازهای مردم است.
در نتیجه، از نگاه این آیات، عدالت بی قدرت امکان دارد در مقابل ظلم ناتوان بماند و قدرت بی عدالت نیز می تواند به ابزار ظلم تبدیل گردد. «کتاب و میزان» جهت قدرت را تعیین می کنند و «حدید» امکان دفاع از آن جهت را فراهم می سازد.
ایمان واقعی وقتی دیده نمی شود خودش را نشان می دهد
آیه ادامه می دهد که «وَلِیَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَیْبِ». تعبیر «بالغیب» اهمیت زیادی دارد انسان مؤمن قرار نیست فقط زمانی از حق دفاع کند که نتیجه آنرا ببیند یا پیروزی آن قطعی باشد.
علامه طباطبایی در تفسیر این بخش، مسئله «یاری خدا» را به مفهوم نیاز خداوند به کمک بندگان نمی داند، خداوند «قَوِیٌّ عَزِیزٌ» است و به هیچ کس نیاز ندارد. یاری خدا در حقیقت، امتحان و آشکار شدن حقیقت ایمان انسان است. انسان در میدان انتخاب است که معلوم می شود ایمانش تا چه اندازه از مرحله ادعا فراتر رفته است.
از نوح و ابراهیم تا عیسی؛ یک مسیر واحد
آیات ۲۶ و ۲۷ سپس تاریخ نبوت را دنبال می کنند: «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا وَإِبْرَاهِیمَ وَجَعَلْنَا فِی ذُرِّیَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَالْکِتَابَ». این آیات نشان می دهند که دعوت انبیا یک جریان گسسته و بی ارتباط نیست، از نوح و ابراهیم تا پیامبران بعدی، یک مسیر الهی ادامه پیدا کرده است.
سپس درباره ی حضرت عیسی(ع) می فرماید که «وَآتَیْنَاهُ الْإِنْجِیلَ وَجَعَلْنَا فِی قُلُوبِ الَّذِینَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً». قرآن در اینجا بر خاصیت هایی مانند رأفت و رحمت در بین پیروان راستین عیسی(ع) تاکید می کند اما بلا فاصله از پدیده ای سخن می گوید که خود آنان پدید آوردند «وَرَهْبَانِیَّةً ابْتَدَعُوهَا».
وقتی معنویت از مسیر الهی جدا می شود
آیه ۲۷ درباره ی «رهبانیت» تعبیر خیلی مهمی دارد «ابْتَدَعُوهَا مَا کَتَبْنَاهَا عَلَیْهِمْ». یعنی خداوند آن رهبانیت را بر آنان مقرر نکرده بود. با این وجود، قرآن اضافه می کند که «إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ» آنان با این کار در پی رضایت خدا بودند، اما «فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَایَتِهَا» آنرا آن گونه که باید، رعایت نکردند.
این بخش هشداری جدی درباره ی فاصله گرفتن عمل دینی از مسیر تشریع الهی است. حتی اگر انگیزه انسان در ابتدا مقدس باشد، ساختن روشی مستقل از هدایت الهی می تواند سر انجام انسان را از هدف اصلی دور کند. نیت خوب به تنهایی برای درست بودن یک مسیر کافی نیست؛ مسیر نیز باید با حقیقت الهی هماهنگ باشد.
فضل خدا در انحصار هیچ گروهی نیست
در پایان، آیات ۲۸ و ۲۹ مؤمنان را به تقوا و ایمان فرامی خوانند و از «فضل» الهی سخن می گویند «یُؤْتِکُمْ کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ». سپس در آیه ۲۹ می فرماید که «وَأَنَّ الْفَضْلَ بِیَدِ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشَاءُ».
این پایان بندی معنای مهمی دارد، فضل الهی ملک شخصی یا امتیاز موروثی یک گروه نیست. کسی نمی تواند خودرا صاحب انحصاری حقیقت و رحمت خدا بداند. معیار، ایمان و عمل و حرکت در راه حق است.
در مجموع، آیات ۲۵ تا ۲۹ تصویری کامل از جامعه و انسان مؤمن ارایه می کنند، «کتاب» برای شناخت راه، «میزان» برای برقراری عدالت، «حدید» برای دفاع از آن، ایمان برای ایستادن در میدان امتحان و تقوا برای حفظ مسیر.
از نگاه علامه طباطبایی، پیام اصلی این مجموعه آن است که دین نه از واقعیت اجتماعی جداست و نه در تشریفات و ادعا خلاصه می شود؛ ایمان زمانی حقیقت خودرا نشان میدهد که انسان در مقابل بی عدالتی، انحراف و آزمون های واقعی زندگی، انتخاب درست را انجام دهد.
تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۴۱ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
به اجمال، بنابراین، جامعه مطلوب قرآنی جامعه ای نیست که فقط اهل عبادت باشد، بلکه جامعه ای است که مناسبات انسانی در آن بر مدار قسط قرار بگیرد. این نکته مهم می باشد که قرآن نمی گوید پیامبران آمدند تا خودشان عدالت را بجای مردم اجرا کنند، بلکه می گوید لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ یعنی مردم خودشان برای عدالت قیام کنند. انسان در میدان انتخاب است که معلوم می شود ایمانش تا چه اندازه از مرحله ادعا فراتر رفته است.
منبع: عطر حرم
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان عطرحرم در مورد این مطلب